Pola uprawne przed rybacką wioską
Arco de São Jorge nie próbuje być głównym punktem programu i właśnie na tym polega jego urok. To niewielka rolnicza parafia ukryta na północnym wybrzeżu między São Vicente a Porto da Cruz, tuż na wschód od samej wioski São Jorge. Podczas gdy wybrzeże po obu stronach oferuje zatoczki z czarnym piaskiem, lawowe baseny i czynny port, Arco de São Jorge leży w głębi lądu, na stromym pasie ziemi zajętym niemal w całości przez banany, winorośl i, w jednym zakątku, róże. Jeśli jedziesz drogą ER101 wzdłuż północnego brzegu, to naturalny przystanek na godzinę lub dwie, a nie cel, wokół którego zaplanowałbyś cały dzień.
Warto to powiedzieć wprost, bo przewodniki bywają skłonne podnosić małe rolnicze wioski takie jak ta do rangi „obowiązkowych”, na którą nie do końca zasługują. Arco de São Jorge zasługuje na postój za to, czym naprawdę jest: żywym kawałkiem tarasowych pól Madery, oglądanym z bliska, z naprawdę ładnym ogrodem w pakiecie. Nie musi być niczym więcej.
Banany i winorośl na stromym zboczu
Najważniejszą cechą Arco de São Jorge jest sama ziemia. Od strony wioski tarasy wcięte w zbocze schodzą ku Atlantykowi w wąskich, piętrowych pasmach — jedne obsadzone bananowcami, inne winoroślą prowadzoną nisko przy kamiennych murkach, wzór powtarzający się na całych uprawnych stokach Madery, ale tutaj szczególnie gęsty i widoczny. Tarasy istnieją dlatego, że grunt jest zbyt stromy, by uprawiać go w jakikolwiek inny sposób: ręcznie wznoszone, często przed wieloma pokoleniami, mury oporowe zamieniają niemal pionowe zbocze w ziemię, która może rodzić plony.
Banany rzucają się w oczy bardziej. Maderski banan, mniejszy i słodszy od odmian importowanych, które zna większość odwiedzających, dobrze rośnie na tym ciepłym, osłoniętym odcinku północnego wybrzeża, a Arco de São Jorge to jedna z parafii, w których plantacje są najgęstsze — szerokie zielone liście miejscami podchodzą aż do samej drogi. Luty i marzec, gdy zbiory są w pełni, to najbardziej tętniące życiem miesiące na przejazd, jeśli chcesz zobaczyć pracę, a nie tylko krajobraz, choć same tarasy są zielone i fotogeniczne przez większość roku.
Winorośl jest cichsza, ale równie ważna dla pejzażu, wije się między bananowymi poletkami na wąskich kratownicach. To nie jest jeden ze znanych madeirskich ośrodków winiarskich, jak Câmara de Lobos czy Estreito, ale drobna uprawa winorośli od stuleci towarzyszy na północnym wybrzeżu uprawie bananów, zasilając lokalny rynek i, skromnie, wyspiarską tradycję winiarską, opisaną dokładniej w naszym przewodniku po winie madera.
Aby lepiej zrozumieć, jak te zboczowe tarasy wpisują się w rolniczą geografię wyspy — i jak mają się do bardziej suchych, nasłonecznionych tarasów południa — jednodniowa wycieczka po północy obejmująca São Vicente, Arco de São Jorge i Santanę to najłatwiejszy sposób, by zobaczyć, jak ten wzór się powtarza i zmienia w trakcie jazdy.
Ogród różany Rosas w Quinta do Arco
Drugi powód, dla którego Arco de São Jorge w ogóle pojawia się na mapie, to ogród różany w Quinta do Arco, lokalnie znany jako Parque Temático das Rosas. To ogród tematyczny zbudowany wokół pokaźnej kolekcji odmian róż, rozłożonej na rabatach i pergolach na pochyłym terenie, z widokiem wstecz na tarasy i morze w dali — celowo uprawiany kontrapunkt dla otaczających go pól uprawnych.
Warto od razu zaznaczyć dwie rzeczy. Po pierwsze, to ogród kwiatowy, a nie instytucja botaniczna na skalę większych ogrodów Funchal — to przyjemny, wąsko ukierunkowany postój, najlepszy dla tych, którzy naprawdę chcą zobaczyć róże, a nie odhaczyć wielką atrakcję. Po drugie, godziny otwarcia, zasady wstępu i dokładny stan ogrodu mogą się zmieniać, i zmieniają się, między sezonami i latami.
Zamiast podawać tu godziny czy cenę, które mogą być nieaktualne, zanim to przeczytasz, uczciwa rada brzmi: sprawdź aktualne informacje na miejscu — w miejscu zakwaterowania, w punkcie informacji turystycznej w Santanie albo szybkim wyszukiwaniem w dniu wizyty — zanim zbudujesz wokół niego specjalną wycieczkę. Traktuj ogród jako dodatkowy przystanek na trasie po północy, a nie jedyny powód, by tu dojeżdżać.
Jeśli ogrody są dla ciebie szczególną atrakcją, warto wiedzieć, że Madera ma dwa znacznie większe i bardziej uznane w okolicach Funchal, opisane osobno w naszym porównaniu ogrodów Monte Palace i Ogrodu Botanicznego. Quinta do Arco nie dorównuje żadnemu z nich skalą — jej urok to kontrast między wypielęgnowanymi rabatami róż a pracującymi tarasami tuż za bramą.
Sama wioska
Arco de São Jorge jest małe nawet jak na standardy parafii północnego wybrzeża Madery: skupisko domów wzdłuż drogi, kościół, kilka małych lokalnych punktów usługowych i pola z każdej strony, które nie zostały w żaden zorganizowany sposób oddane turystyce. Nie ma promenady, nie ma skupiska restauracji, nie ma pasażu z pamiątkami. Zamiast tego dostajesz prawdziwą, pracującą wioskę, co jest częścią uroku, jeśli spędziłeś już dzień lub dwa na bardziej uczęszczanych odcinkach wybrzeża Madery i szukasz czegoś cichszego.
W praktyce oznacza to, że nie oczekuj wiele poza garstką małych miejsc do jedzenia, i zaplanuj główny posiłek w Santanie lub São Vicente, oddalonych o krótki przejazd i znacznie lepiej wyposażonych. Wioska nagradza raczej powolny spacer niż długi pobyt — dwadzieścia minut na oglądanie tarasów z drogi, kolejna godzina w ogrodzie, jeśli jest otwarty, i widziałeś wszystko, co Arco de São Jorge ma do zaoferowania.
Dojazd i jazda drogą ER101
Wynajęty samochód to praktycznie jedyny sensowny sposób dotarcia do Arco de São Jorge — nasze ogólniejsze uwagi o jeździe po Maderze mają tu zastosowanie jak wszędzie, zwłaszcza rada, by wybrać mały samochód na węższe odcinki północnego wybrzeża, opisana w naszym przewodniku po wynajmie samochodu.
Z Funchal najszybsza trasa prowadzi na zachód drogą VR1, a następnie skręca na północ w ER101, albo przez przełęcz Encumeada i dalej drogą wybrzeżną przez Porto Moniz i São Vicente, jeśli chcesz zrobić pełną pętlę po północnym wybrzeżu w jeden dzień. Tak czy inaczej, licz od 55 do 65 minut jazdy z Funchal, więcej, jeśli będziesz się zatrzymywać po drodze, co na tym odcinku wybrzeża niemal na pewno nastąpi.
Sama ER101, przebiegająca przez Arco de São Jorge, jest typowa dla północnego wybrzeża Madery: wąska, kręta, z widokami na morze otwierającymi się między odcinkami tarasowych pól i od czasu do czasu tunelem. Da się nią jechać, ale nie jest to droga do pośpiechu, a miejsc do zatrzymania na zdjęcia jest niewiele, więc potraktuj każde szersze pobocze jako swoją szansę, zamiast zakładać, że dalej będzie lepsze.
Jeśli wolisz nie prowadzić samodzielnie po górskich i nadbrzeżnych drogach, zorganizowana wycieczka 4x4 po północnym wybrzeżu, obejmująca Porto Moniz i tarasowe wioski dalej na wschód pokrywa ten odcinek bez skupienia, jakiego wymaga wynajęty samochód, a prywatna wycieczka 4x4 po północno-wschodnim wybrzeżu może zostać zaplanowana tak, by skupić się na odcinku od São Vicente do Porto da Cruz, który obejmuje Arco de São Jorge.
Gdzie to leży: São Vicente, São Jorge, Santana i Porto da Cruz
Warto umieścić Arco de São Jorge na tle sąsiadów, bo nazwy na tym odcinku wybrzeża łatwo pomylić.
| Wioska | Czym naprawdę jest | Odległość od Arco de São Jorge |
|---|---|---|
| São Vicente | Nadmorskie miasteczko z jaskiniami lawowymi i doliną rzeki | Około 20 minut na zachód |
| São Jorge | Mała nadmorska wioska, sąsiad rzut beretem | Kilka minut na zachód |
| Santana | Większa wioska, dom krytych strzechą casas de colmo | Około 10 minut na wschód |
| Faial | Nadmorska wioska u ujścia doliny, brama do Queimadas | Około 15–20 minut na wschód |
| Porto da Cruz | Wioska rybacka z czynnym portem i plażą | Około 25–30 minut na wschód |
Najważniejsze jest rozróżnienie z Porto da Cruz, po prostu dlatego, że obie nazwy brzmią podobnie i leżą przy tym samym odcinku drogi. Arco de São Jorge to śródlądowe pola uprawne — bez linii brzegowej, bez portu, bez plaży — podczas gdy Porto da Cruz, dalej wzdłuż wybrzeża, zbudowane jest wokół portu rybackiego i plaży z czarnym piaskiem z prawdziwym dostępem do morza. Jeśli wybierasz między nimi na przystanek nad morzem, Porto da Cruz to to z morzem; jeśli szukasz tarasów, bananów i ogrodu, to Arco de São Jorge.
Santana, tuż na wschód, jest bardziej znaczącym przystankiem z tych dwóch sąsiadów i tym, z którym większość odwiedzających łączy Arco de São Jorge, głównie ze względu na kryte strzechą domki. Za Faial droga wspina się ku Queimadas i początkowi szlaku Levada do Caldeirão Verde, więc pełny dzień mógłby rozsądnie obejmować São Vicente, Arco de São Jorge, Santanę i Faial, zanim zawrócisz lub pojedziesz dalej do Porto da Cruz i Machico.
Dla podróżnych zainteresowanych także lasem wawrzynowym, a nie tylko polami uprawnymi, warto wiedzieć, że Laurissilva — wpisany na listę UNESCO relikt lasu Madery — porasta znaczną część wyższych partii wyspy bezpośrednio w głębi lądu od tego odcinka wybrzeża, dostępny ze szlaków w pobliżu Queimadas i dalej na zachód w pobliżu Fanal.
Piesza wycieczka z przewodnikiem o zachodzie słońca przez las Fanal albo szmaragdowa wycieczka 4x4 po lesie z wodospadami po północnej stronie to dwa rozsądne sposoby, by połączyć wysoki las z postojem na niższej wysokości, takim jak Arco de São Jorge, podczas jednej wyprawy.
Kiedy jechać
Nie ma jednego najlepszego miesiąca na Arco de São Jorge, bo dwie rzeczy, dla których ludzie tu przyjeżdżają, osiągają szczyt w różnym czasie. Ogród różany jest zwykle najpełniejszy późną wiosną i wczesnym latem, gdy wzrost jest najsilniejszy na całej wyspie; zbiory bananów z kolei są najbardziej intensywne w lutym i marcu, gdy częściej zobaczysz tarasy w czynnej pracy, a nie tylko zielone i ciche. Żadne z okien nie jest wyłączne — tarasy dobrze wyglądają przez większość roku, a ogród nie jest łysy poza szczytem — ale jeśli masz wybór terminów i szczególne zainteresowanie, ustaw go raczej pod jedno albo drugie, zamiast zakładać, że oba zbiegną się w czasie.
Warto też uwzględnić deszcz. Północne wybrzeże jest wyraźnie bardziej wilgotne niż południe przez większość roku, a Arco de São Jorge leży dokładnie po tej mokrej stronie wyspy. Szary, wilgotny poranek jest tu częsty, nawet gdy w Funchal jest sucho i słonecznie, więc sprawdź warunki w dniu wyjazdu, zamiast zakładać, że pogoda, z którą wyjechałeś, się utrzyma.
Arco de São Jorge: najczęstsze pytania
Z czego znane jest Arco de São Jorge?
Z dwóch rzeczy: stromych tarasów bananów i winorośli, które schodzą od wioski w stronę morza, oraz ogrodu różanego Quinta do Arco, jednej z większych kolekcji róż na wyspie.
Czy ogród Rosas jest otwarty dla zwiedzających?
Tak, ogród różany Quinta do Arco przyjmuje zwiedzających, ale godziny otwarcia i opłaty mogą się zmieniać między sezonami, więc sprawdź na miejscu lub w miejscu zakwaterowania, zanim zaplanujesz specjalną wycieczkę.
Jak dojechać do Arco de São Jorge?
Wynajętym samochodem drogą VR1 na północne wybrzeże, a następnie ER101, mniej więcej 55 do 65 minut z Funchal. Nie ma praktycznego połączenia transportem publicznym, dzięki któremu byłby to łatwy przystanek bez samochodu.
Czy warto odwiedzić Arco de São Jorge?
Warto na krótki postój, jeśli i tak jedziesz północnym wybrzeżem między São Vicente a Santaną, głównie dla tarasów i ogrodu. Nie warto jechać tu specjalnie.
Jaka jest różnica między Arco de São Jorge a Porto da Cruz?
Arco de São Jorge to śródlądowe pola uprawne: tarasy bananów i winorośli oraz ogród różany, bez własnej linii brzegowej. Porto da Cruz, dalej na wschód, to wioska rybacka z czynnym portem i plażą. To osobne przystanki z innymi powodami do odwiedzin.
Czy można połączyć Arco de São Jorge z Santaną w jeden dzień?
Tak. Obie leżą blisko siebie przy drodze północnego wybrzeża, a dołączenie do nich São Vicente lub lasu Queimadas daje pełny, ale wykonalny dzień z Funchal.
Czy w Arco de São Jorge jest gdzie zjeść?
Wybór ogranicza się do garstki małych lokalnych miejsc, a nie sceny restauracyjnej. Większość odwiedzających je w Santanie lub São Vicente, oddalonych o krótki przejazd.
Kiedy najlepiej odwiedzić ogród Rosas?
Późna wiosna i wczesne lato dają zwykle najpełniejsze kwitnienie, choć szczyt kwitnienia w ogrodzie różanym przesuwa się nieco z pogodą w każdym roku, więc potraktuj każdy konkretny miesiąc jako wskazówkę, a nie gwarancję.
