Odpowiedzialne obserwowanie wielorybów na Maderze: jak wybrać łódź

Nie każda łódź wypływająca z Funchal trzyma się tych samych zasad

Wody Madery mieszczą jedną z najbardziej stabilnych całorocznych populacji waleni w Atlantyku, a wyspa zbudowała wokół ich obserwacji prawdziwy przemysł turystyczny. Rzadziej mówi się o tym, że łodzie prowadzące obserwacje nie są traktowane według tego samego standardu. Licencja i spisany kodeks postępowania istnieją, ale nikt nie stoi na nabrzeżu i nie sprawdza, czy każdy skiper ich przestrzega. Różnica między wycieczką, która szanuje zwierzęta, a taką, która nęka je dla lepszego zdjęcia, zależy od tego, którego operatora zarezerwujesz, nie od szczęścia.

Ma to większe znaczenie w Caniçal niż niemal wszędzie indziej w archipelagu, ze względu na to, czym miasto niegdyś się utrzymywało.

Od stacji wielorybniczej do sanktuarium

Caniçal było portem wielorybniczym Madery. Kaszaloty polowano z otwartych łodzi wypływających z tego wybrzeża aż do lat 80., a ostatni komercyjny połów odnotowano w 1981 roku. Muzeum Wielorybnictwa znajduje się na miejscu dawnej fabryki, gdzie przetwarzano połów, i nie łagodzi tego, co się tam działo. W ciągu kilku lat od zakończenia polowań te same wody zostały objęte nową klasyfikacją, a zwierzęta ścigane niegdyś dla oleju i mięsa stały się powodem, dla którego turyści dziś tu przylatują.

Ten zwrot jest prawdziwy, ale jest też na tyle niedawny, że nawyki starego przemysłu nie zniknęły całkowicie. Niektórzy dzisiejsi operatorzy łodzi pochodzą z rodzin, które od pokoleń łowiły ryby lub polowały na tym wybrzeżu, a ich umiejętności żeglarskie są często doskonałe. Umiejętności na wodzie to jednak co innego niż powściągliwość wobec dzikiego zwierzęcia, a załoga, która dorastała, ścigając coś łodzią, może nieświadomie przenieść ten odruch na wycieczkę obserwacyjną. Właśnie po to istnieje kodeks podejścia — by wyeliminować ten odruch z równania.

Co naprawdę mówi kodeks podejścia

Regionalne władze Madery regulują komercyjne obserwowanie wielorybów i delfinów poprzez licencjonowanie oraz zestaw zasad podejścia. Szczegóły różnią się nieco w zależności od licencji, ale podstawowy standard, którym kierują się odpowiedzialni operatorzy, jest spójny:

Zasada	Co to oznacza w praktyce
Limit łodzi	Nie więcej niż dwie lub trzy jednostki w strefie bliskiego podejścia do jednej grupy zwierząt jednocześnie
Kąt podejścia	Łodzie podpływają z boku lub lekko od tyłu, nigdy na wprost ani nie przecinając kierunku ruchu
Zachowanie silnika	Silniki zwalniane na długo przed dotarciem na miejsce, często na biegu jałowym lub wyłączone po zbliżeniu, nigdy nie przyspieszane, by dotrzymać kroku poruszającemu się stadu
Maksymalny czas	Około 10-15 minut przy jednej grupie, po czym łódź się oddala, by wpuścić kolejne w kolejce, albo zostawia zwierzęta całkowicie w spokoju
Zakaz pościgu	Jeśli grupa oddala się od łodzi, wycieczka jej nie podąża; to zwierzęta decydują o spotkaniu, nie skiper

Nic w tym niezwykłego. To ta sama logika, która leży u podstaw kodeksów obserwacji wielorybów na całym świecie: zwierzę wielokrotnie otaczane, śledzone lub odcinane przez ruch łodzi zmienia swoje zachowanie, a matka z młodym jest szczególnie wrażliwa na taką presję. To, co jest specyficzne dla Madery, to system kolejkowania liczby łodzi, bezpośrednia odpowiedź na to, jak ruchliwe stają się wody przy Funchal i Caniçal w szczycie sezonu, gdy kilku operatorów może pracować na tym samym odcinku wybrzeża w zasięgu wzroku od siebie nawzajem.

Dlaczego “widzieliśmy wieloryby” to nie to samo, co “to była dobra wycieczka”

Łatwo oceniać wycieczkę obserwacji wielorybów wyłącznie na podstawie tego, czy coś wypłynęło na powierzchnię. To błędna miara, i to właśnie ona pozwala słabym operatorom ujść na sucho ze złymi praktykami, bo ścigane, otoczone lub nękane zwierzę wciąż liczy się jako obserwacja na stronie z opiniami. Wycieczka, podczas której trzy łodzie otaczają stado waleni pilotowych przez dwadzieścia minut, żeby każdy pasażer zrobił sobie bliskie zdjęcie, wygeneruje pięciogwiazdkowe opinie od ludzi, którzy nie wiedzą, czego byli świadkami.

Lepszym pytaniem jest, co łódź zrobiła, gdy znalazła zwierzęta, a nie tylko czy je znalazła. Odpowiedzialny skiper, który dociera do grupy już otoczonej przez dwie inne łodzie, wycofa się i poczeka, zamiast wpychać się na trzecią pozycję. Odpowiedzialny skiper płynący ze stadem, które zawraca i odpływa, pozwoli mu odejść, zamiast otwierać przepustnicę, by dotrzymać kroku. Pasażerowie dobrze prowadzonej wycieczki czasem wracają, obserwując przez większość spotkania z pewnej odległości, bez żadnego dramatycznego bliskiego przejścia — i właśnie tak wygląda działający kodeks, a nie porażka wycieczki.

Oznaki poważnego operatora

Kilka praktycznych rzeczy, na które warto zwrócić uwagę przed przekazaniem pieniędzy, które w większości można sprawdzić z opisu oferty operatora lub pytając bezpośrednio:

• Wyraźnie podana licencja lub zezwolenie. Komercyjna obserwacja wielorybów na Maderze wymaga autoryzacji. Operator pewny swojej pozycji powie o tym wprost, zamiast unikać tematu.
• Przeszkolony przewodnik lub biolog na pokładzie, nie tylko skiper. Nie jest to wymóg prawny wszędzie, ale jego obecność silnie koreluje z zdyscyplinowanym zachowaniem podczas podejścia, bo ktoś na pokładzie ma zawodowy powód, by stawiać dobro zwierząt ponad program wycieczki.
• Jasna deklaracja, że obserwacje nie są gwarantowane. Operatorzy, którzy obiecują wieloryby lub sugerują, że każda wycieczka kończy się czymś spektakularnym, mówią coś o tym, jak mogą się zachować, gdy już znajdą się przy stadzie, próbując dotrzymać tej obietnicy.
• Gotowość do niepytanego wyjaśnienia zasad podejścia. Zapytaj, ile łodzi dopuszczają przy jednej grupie i jak długo przy niej zostają. Załoga, która odpowiada konkretnie, liczbami, to taka, która o tym myśli. Załoga, która wzrusza ramionami, nie myśli.
• Mniejsze łodzie, mniejsze grupy. To nie jest bezwzględna reguła, ale sztywny ponton z ośmioma pasażerami ma więcej miejsca na łagodny manewr niż duży katamaran z dziewięćdziesięcioma, i przyciąga operatorów, którzy zbudowali swój biznes wokół obserwacji, a nie wolumenu.

Na co zwracać uwagę już na wodzie

Nawet przy dobrze zarezerwowanym operatorze warto wiedzieć, jak wygląda złe zachowanie, bo w ruchliwy dzień kilka łodzi może znaleźć się na tym samym odcinku morza, niezależnie od tego, kto co zarezerwował.

Zwracaj uwagę na łodzie zbijające się ciasno wokół jednego zwierzęcia lub grupy, zamiast rozproszyć się i czekać na swoją kolej. Zwracaj uwagę na skipera, który przyspiesza, by dotrzymać kroku stadu wyraźnie się oddalającemu, zamiast pozwolić, by spotkanie się zakończyło. Zwracaj uwagę na podejścia przecinające drogę zwierzęcia na wprost zamiast zbliżać się pod kątem. Nie zawsze jest to celowe — warunki morskie i inny ruch łodzi komplikują każde podejście — ale powtarzający się wzorzec takich zachowań w trakcie całej wycieczki to uzasadniony powód, by o tym wspomnieć później, czy to operatorowi, platformie rezerwacyjnej, czy regionalnemu urzędowi turystyki.

Zgłaszanie ma na Maderze większe znaczenie, niż sugerowałaby wielkość tej branży. Regulacja działa tu mniej dzięki aktywnym patrolom, a bardziej dzięki świadomości operatorów, że pasażerowie, inne łodzie i wreszcie organ wydający licencje zauważą wzorzec lekceważenia zasad. Kodeks, którego nikt nie pilnuje, niewiele znaczy.

Łączenie odpowiedzialnej wycieczki z resztą wybrzeża

Wycieczkę obserwacji wielorybów często łączy się lub rezerwuje razem z innym czasem spędzonym na wybrzeżu Caniçal.

Wycieczka wędkarska z przewodnikiem z Caniçal

odbywa się z tego samego portu i daje wyobrażenie o tym, jak lokalni skiperzy odczytują te wody na co dzień, co jest przydatnym punktem odniesienia przy ocenie umiejętności żeglarskich operatora obserwacji. Na wieczór na wodzie bez wczesnego wstawania, jakiego zwykle wymaga wycieczka obserwacyjna,

wycieczka łodzią o zachodzie słońca z nurkowaniem

pokrywa podobny teren w spokojniejszym tempie.

Dalej wzdłuż wybrzeża w kierunku najbardziej wysuniętego na wschód punktu wyspy,

rejs żaglowy wzdłuż wschodniego wybrzeża do ukrytej zatoczki

przechodzi przez część tych samych wód, gdzie regularnie obserwuje się grupy waleni, choć nie jest reklamowany jako dedykowana wycieczka obserwacyjna, co niektórzy podróżni wolą właśnie dlatego, że nie ma presji na skiperze, by zapewnić obserwację.

Podróżni udający się na spacer na półwysep Ponta de São Lourenço czasem łączą go tego samego dnia z

wycieczką snorkelingową wzdłuż osłoniętych zatoczek półwyspu

, co daje pełny obraz tego krańca wyspy zarówno z lądu, jak i z wody.

Gdzie to pasuje do reszty wybrzeża

Caniçal zasługuje na wolniejsze zwiedzanie, niż pozwala na to większość pierwszych wizyt. Muzeum Wielorybnictwa to miejsce, by zrozumieć, co zmieniło się w 1981 roku i dlaczego, przed lub po wycieczce na wodzie, która nadaje tej historii kontekst. Szerszy obraz gatunków, sezonów i miejsc, skąd wypływają wycieczki na całej wyspie, przedstawia ogólny przewodnik po obserwacji wielorybów i delfinów.

Nurkowie ciekawi życia morskiego widzianego spod wody, a nie z pokładu łodzi, powinni zajrzeć do rezerwatu morskiego Garajau, innego ważnego obszaru ochrony morskiej Madery na tym samym wschodnim wybrzeżu. A dla szerszego spojrzenia na to, jak wybrać operatora łodzi na tym wybrzeżu w ogóle, nie tylko do obserwacji wielorybów, przewodnik wycieczki łodzią z Funchal omawia opcje wypływające ze stolicy.

Nic z tego nie wymaga fachowej wiedzy od odwiedzającego. Wymaga zadania dwóch lub trzech bezpośrednich pytań przed rezerwacją i zwrócenia uwagi na to, co łódź faktycznie robi, gdy coś się pojawi na powierzchni. Na wybrzeżu, które ponad sto lat polowało na te zwierzęta, a mniej niż pół wieku poświęciło ich obserwacji, ta uwaga to najmniej, co może zaoferować odwiedzający.